سميرا فراهاني – جبهه سبز ايران
از اوايل دهه هشتاد ميلادي برنامه هاي بسياري براي بهبود
كيفيت زندگي مردم از لحاظ اقتصادي ،اجتماعي و انساني شروع شده
است كه مي توان به آنها پروژه هاي توسعه مشاركتي يا روشهاي پايين
به بالا نام داد - معمولا پيش از اين روش هاي بالا به پايين
متداول بودندكه هرچند به منظور انتقال اطلاعات مهم بسيار مفيد و
موثرند. اما توانايي ترغيب تفكر انتقادي را نداشتند- اين برنامه
ها كه به صورت روش هاي يكپارچه و مناسب تعليم و تربيتي ارايه مي
شوند معمولا شامل اين ويژگي ها هستند:
1- با همكاري و مشاركت ذينفعان اصلي – مردم – انجام مي شوند .
2- قدرت تصميم گيري و برنامه ريزي را به ذينفعان اصلي- مردم –
تفويض مي كنند.
3- اغلب با هدف بالا بردن آگاهي و توانمند نمودن مردم انجام مي
شوند.
4- به ذينفعان اصلي كمك مي كنند تا با تعامل انديشه ها، ديدگاه
انتقاد آميزي از وضعيت موجود داشته باشند.
5- معمولا به عنوان اولين قدم در روند توسعه شناخته ميشوند.
6- تاثير مثبتي بر اعتماد به نفس مي گذارند و مولد سرمايه
اجتماعي هستند.
7- مشاركت فعال ذينفعان را مي طلبند.( مشاركت فعالانه صرفا به
معناي حضور فيزيكي نيست بلكه مستلزم درگيري فكري وروحي و انگيزه
خلاق افراد و قبول مسووليت مي باشد.)
8- مردم را در غالب مجموعه اي از روابط اجتماعي گردهم مي آورند.
9- و…
در اين نشست هاي مشترك معمولا موقعيت ذينفعان در شبكه اجتماعي
شان و همچنين علايق و يا مشكلات مشترك آنها ميزان مشاركتشان را
در بحث ها تعيين كرده و موجب مسووليت پذيري افراد مي شود.
اين گونه برنامه ها چنانچه با روش هاي علمي و درستي انجام شوند
امكان پذيرش روش هاي جديد و خلاقيت و نو آوري را بوجود مي آورند.
كما اينكه برخي از اين موارد به دليل در نظر نگرفتن تمام گروه
هاي اجتماعي در فرآيند كاملا شكست خورده اند.
همانطور كه در كشور خودمان شاهد هستيم تعداد كمي از سازمان هاي
دولتي راهبردهاي مشاركتي را پذيرفته اند. دلايل اين امر در نوع
وظايف، ساختارها و روش هاي اجرايي اين سازمان هاست. چرا كه
سازمان هاي دولتي معمولا فاقد روحيه همكاري مورد نياز براي كمك
به مردم هستند ونمي توانند به مردم براي حل مشكلاتي كه خود آنها
را شناخته اند كمك كنند.
شايد از جمله اين دلايل بتوان به فضاي نا آشناي ادارات براي مردم
و وجود روابط رسمي اداري كه ارتباط خود جوش را غير ممكن مي
سازند، اشاره نمود.
اما خوشبختانه سازمان هاي غيردولتي از اين راهبردها به دليل
مردمي بودنشان استقبال نموده اند و حتي در بسياري مواقع توانسته
اند با حمايت سازمان هاي دولتي مجري اين برنامه ها باشند.
يكي از اين موارد همكاري جبهه سبز ايران با شهرداري منطقه 7 شهر
تهران است. كه در پروژه اي با عنوان مركز مشاركت هاي زيست محيطي
فعاليت مي نمايد.
همانطور كه از نام اين مركز بر مي آيد سعي شده تا حد امكان
،مشاركت شهروندان منطقه 7 محملي براي حل مشكلات زيست محيطي آنها
باشد.
از آنجا كه در تمام نقاط دنيا تقسيم نقش و وظايف مردم بر اساس سن
و جنسيت آنها تعيين مي شود نمي توان به نقش ارزنده زنان در
پيشگيري از بحران هاي زيست محيطي بي توجه ماند . چراكه زنان به
عنوان نيمي از نيروي انساني در روند توسعه مي توانند راه ها و
روش هاي مناسبي براي حصول توسعه پايدار بيابند.
همه ما مي دانيم هرچه زنان جامعه اي متفكر تر و هرچه تفكراتشان
با اصول فرهنگي و اجتماعي سازگارتر باشد آن جامعه بهتر مي تواند
در جهت رفاه و توسعه حركت كند اما گاهي اوقات ممكن است اين شبهه
كه قانون موانعي را براي زنان ايجاد كرده بوجود آيد، در حاليكه
در اكثر مواقع عوامل اقتصادي ، اجتماعي ، فرهنگي و سنتي موجود در
خانواده ها اين موانع را در غالب قوانيني نوشته نشده ايجاد كرده
اند كه همين محدوديت ها به نوعي مانع مشاركت كامل زنان در روند
استفاده از مزاياي توسعه شده است
در فصل 24 دستور كار 21 « اقدام جهاني به نفع زنان در راستاي
توسعه پايدار و عادلانه» هم به تحليل پيوند هاي ساختاري ميان
روابط زن ، مرد ، محيط زيست و توسعه اشاره شده و از دولت ها
خواسته شده اقداماتي براي بازنگري سياست ها و تنظيم طرح هايي
براي افزايش نسبت زنان درگير در امر تصميم گيري ،برنامه
ريزي،مديريت و اجراي سياست هاي مربوط به توسعه پايدار داشته
باشند.
با رويكرد به همين فصل و به دنبال تبيين اهداف و فعاليت هاي پيش
بيني شده در طرح مركز مشاركت هاي زيست محيطي مبني بر افزايش
آگاهي هاي زيست محيطي شهروندان و مسوولين به صور مختلف از جمله
برگزاري نشست هاي مشورتي بانوان محله تحت پوشش پروژه، تماس هاي
اوليه با گروه مخاطب – بانوان محله نيلوفر – از اوايل پاييزآغاز
شد.
اين نشست ها با هدف حل مشكلات زيست محيطي محل از طريق برقراري
ارتباط شهروندان به عنوان يك مرجع مكتسب (به دليل آشنايي
بامشكلات زيست محيطي محل زندگي شان ) و مسوولين شهرداري به عنوان
مرجعيتي منتسب (دانش بيشتر و كارشناسانه در مورد مسايل شهري و
زيست محيطي) در محيطي دوستانه ، غيررسمي و قابل اعتماد شكل
گرفت.
داستان از جايي شروع شد كه گروهي از خانم هاي محله نيلوفر جهت
حضور در يك نشست مشترك با معاون فرهنگي اجتماعي شهرداري منطقه 7
به دفتر جبهه سبز دعوت شدند و در خلال صرف يك صبحانه زيست محيطي
در مورد مسايل موجود در منطقه صحبت نمودند. چراكه قرار بود در
آينده نزديك بتوانند با تشكيل گروهي خودجوش و داوطلب مشكلات زيست
محيطي محله را شناسايي نموده و به راهكارهايي مناسب براي حل آن
بينديشند. در آن نشست از ميهمانان خواسته شد تا در مراسم افطاري
كه به همين منظور برگزار مي شد حضور يابند تا بهانه اي دست دهد
براي آشنايي بيشتر و شروعي باشد براي برگزاري نشست هاي آتي.
خوشبختانه اين پيشنهاد با وجود مشغله و گرفتاري هاي متداول مورد
قبول واقع شد و در نتيجه آن اولين نشست روز شنبه 2 آذرماه برگزار
شد و نشست ها ي ديگر در غروب هاي بسيار سرد زمستان ادامه يافت.
در اولين نشست اهداف و انتظارات گروه از اجراي ادامه جلسات تعيين
شد كه سرفصل هاي آن عبارتنداز :
- افزايش دانش زيست محيطي
- علاقه به طبيعت و فضاي سبز
- علاقمندي به فعاليت هاي اجتماعي
- پيدا كردن مشكلات و حل آن
- تشكيل گروه
- بهبود وضعيت زيست محيطي
در مراحل بعدي جلسات مشكلات زيست محيطي موجود در منطقه شناسايي
،طبقه بندي و سپس به شرح ادامه اولويت بندي شدند
اهداف:
1- كمبود آموزش و آگاهي
هاي فرهنگي و اجتماعي
2- زباله
3- فاضلاب
4- اقتصادي
5- روز آمد نبودن قوانين و مقررات
6- ترافيك
7- آلودگي صوتي
8- فضاي سبز
9- عمراني
طي چندين جلسه گروه به معرفي و تاثير معيارهاي خود براي انتخاب
مشكلات پرداختند.
اكنون با وجود گذشت 4ماه از شروع جلسات عليرغم اينكه خانم ها
تمايل زيادي به انجام سريع كار و دستيابي به نتايج ملموس در
كوتاه مدت دارند، همچنان اشتياق به ادامه فعاليت ها بينشان
مشاهده مي شود.
در حال حاضر جلسات گروه روزهاي دوشنبه هرهفته از ساعت 17:00 تا
18:00 در دفتر جبهه سبز ايران برگزار مي شود.
اين گروه در آخرين روزهاي سال 81 عنوان « بهاران» را براي خود
انتخاب نمودند.
برنامه هاي آتي گروه:
ريشه يابي مشكلاتي كه اولويت آنها مشخص شده .
تعيين نقش و مسووليت هاي گروه به عنوان «مردم» و نقش مسوولين
تهيه و ارايه طرح هاي پيشنهادي به مسوولين ذيربط
بازديد از مراكز تابعه شهرداري و تبادل تجارب با گروه هاي مشابه